Rus Ortodoks Kilisesi'nin Siyasi Tarihi

of 34
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information Report
Category:

Technology

Published:

Views: 21 | Pages: 34

Extension: PDF | Download: 0

Share
Description
In this article, the transition of Orthodoxy to Russian territory and political and social developments, also regarding the church, that occurred during the middle ages are studied. Also, the disagreements in the Church-State relations during the
Transcript
    Rus Ortodoks Kilisesi ’nin Siyasi Tarihi   Şir Muhammed DUALI   Political History of the Russian Orthodox Church   Citation/©: Dualı , Şir Muhammed , (2013). Political History of the Russian Orthodox Chuch , Milel ve Nihal, 10 (2 ), 63-96. Abstract:   In this article, the transition of Orthodoxy to Russian territory and po-litical and social developments, also regarding the church, that occurred during the middle ages are studied. Also, the disagreements in the Church - State relations during the last periods of Tsarist Russia and anti - Tsarist policy followed by the Church during the revolution of February 1917 are scrutinized. Furthermore, it’s dealt with that the conflict between the Church and the State resulted from the perception of atheism, which em-braced by the Bolshevist party, and the new position, which is produced by that conflict. In this context, the reasons and the consequences of the changes, in which are appeared in the Soviet Union church - state policy from 1917 until 1991 are tried to study . Key Words:   Orthodox, Tsarist Russia, Religion, State, USSR   Atıf   /©: Dualı, Şir Muhammed , (2013). Rus Ortodoks Kilisesi’nin Siyasi Tarihi , Milel ve   Nihal, 10 (2), 63-96. * Yrd. Doç. Dr., Gaziosmanpaşa  Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi  , Dinler Tarihi A BD. [ muhammed.duali @gop.edu.tr] M İLEL VE N İHAL   inanç, kültür ve mitoloji araştırmaları dergisi cilt 10 sayı 2 Mayıs – Ağustos 2013    Şir Muhammed DUALI   Öz:   Bu makalede Ortodoksluğun Rus topraklarına intikali ve Ortaçağ boyunca meydana gelen ve kiliseyi de ilgilendiren siyasi ve sosyal gelişmeler irde-lenmekte ve Çarlık   Rusya’sının   son dönemlerinde kilise - devlet ilişkilerinde yaşanan fikir ayrılıkları   ve 1917 Şubat Devrimi sırasında   kilisenin izlediiği   Çarllık   karşıtı   politika gözden geçirilmektedir. Ayrıca   Bolşevik   Partisi’nin benimsediği ateizm algısının   sebep olduğu   kilise - devlet ç a tışması   ve bu ç a- tışmanın ortaya koyduğu   yeni durum incelenmektedir. Bu çerçevede Sov-yetler Birliği’nin 1917’den 1991 yılına   kadarki zaman zarfında izlediği   kilise - din politikasından ortaya çıkan   değişikliklerin neden ve sonuç la rı   ir-delenmeye ç a lışılmaktadır . Anahtar Kelimeler:   Ortodoks, Çarlık Rusya’sı, Din, Devlet, SSCB   Giriş   Rus toplumunun Hıristiyanlıkla bütünleşmesi, X. yüzyıldan itiba-ren Rusların Hıristiyanlığın Ortodoks mezhebini Bizans İmparator-luğu eliyle resmi din olarak kabul etmesiyle başlar. Kaynaklar Rus-ların Hıristiyanlıktan önce putperest bir toplum olduğunu yazmaktadır 1 .   Rusların putperestlikten vazgeçerek Hıristiyanlığı kabul etmelerinin kuşkusuz hem siyasi hem de jeopolitik nedenleri vardır. Zira Bizans İmparatorluğunun sınır komşusu olması ve mis-yonerlerin bölgede yoğun faaliyetler yürütmesi doğal olarak Rus kavminin Hıristiyanlığa meyletmesine yol açmıştır. Dolayısıyla 988 tarihi itibarıyla Kiev Rus Knyaz (derebey) Vladimer, (ö. 1015) Hıris-tiyanlığı resmi bir din olarak kabul etmek zorunda kalmıştır 2 . Bu tari hten itibaren Rusların bir millete ve özellikle de büyük  bir imparatorluğa dönüşmesinde büyük oranda Bizans Kilisesi’nin çizgilerini taşıyan Rus Ortodoks Kilisesi’nin önemli katkısı vardır. Nitekim on asırdan beri Rus milletinin manevi ve milli değerlerini n kurucu ve koruyucu misyonunu üstlenen kilise, özellikle Rus ol-makla Ortodoks (Rusça: Pravoslav) olmayı eş anlamda değerlendir-mek suretiyle milli bir din görünümüne bürünmüştür. Ayrıca Rus kimliğinin oluşması ve şekillenmesinde de Rus Ortodoks Kili-sesi’nin önemli katkı sağladığı bilinmektedir. 1   Bu konuda geniş bilgi için bkz. E. V. Aniçkov,   Yaziçestvo i Drevnaya Rus  , Peters- burg, 1914, s. 98-115. Ayrıca bkz. K. M. Tolkovskiy, Borba Hiristianstva s Ostatkami Yazichestva v Drevney Rusi  , Tom I, Karkov, 1916, s. 6-30.   2   O. M. Papov, Russkaya Tserkov v IX-Pervoy Treti XII v, Prinyate Hristianstva  , Moskova, 1988, s. 208.   64   M İLEL VE N İHAL   inanç–kültür–mitoloji    Rus Ortodoks K ilises i ’nin Siyasi Tarihi   Ortaçağ Rusyası’nda Kilise ve Devlet   X. yüzyıldan itibaren Bizans etkisiyle Hıristiyanlığı kabul eden Rus-lar, zamanla Bizans’ta var olan Sezaro-Papizm 3   geleneğini de be-nimsemiş oldular. Bu paralellik Kiev derebeyliğinde formüle edilen kilise-devlet/siyaset ilişkisinden başlayıp, putperestliği terk ederek Hıristiyanlığı tercih eden Knyaz Vladimir’in azizlik statüsüne yük-seltilmesine kadar gitmektedir. Dolaysıyla Vladimir’in, tıpkı Bizans İmparatoru Konstantin örneğinde olduğu gibi Havarilere eşit ve bir Hıristiyan azizi konumuna yükseltildiğini görmekteyiz 4 . Ancak Hı-ristiyanlığın bölgede Bizans eliyle kabul görmesi, Rus Kilisesinin Grek hâkimiyetine girmesine neden olmuştur. Bu da tabii olarak Rus Ortodoks Kilisesi’nin   uzun yıllar boyunca Bizans’tan görevlen-dirilen Grek metropolitlerce yönetilmesine olanak sağlamıştır 5 . Hı-ristiyanlığı kabul eden Knyaz Vladimir ve takipçileri kilise işleri ko-nusunda tam yetki sahibi iken bu düzen XII. yüzyıldan itibaren Moğol-Tatar istilasıyla birlikte etkisini kaybetmiştir. Rus tarihinde ‘suskunluk asrı’ nitelendirilen bu dönemde Rus Knyazlar önemli öl-çüde güç kaybederken buna mukabil Rus Ortodoks Kilisesi Moğol-Tatarların gösterdikleri müsamaha sonucu konumunu pekiştirmeyi  başarmıştır. Nitekim Moğol-Tatar yöneticiler hâkimiyetlerini tanı-maları ve itaat etmeleri karşılığında Rus Ortodoks Kilisesi’ni vergi-den ve askerlikten muaf tutmuştur 6 . Bu süreç Altın Ordu devletinin parçalanmasına kadar bu şekilde devam etmiştir. Bu sırada Moskova derebeyliğinin başına geçen III. İvan, (ö. 1505) 1453 yılında Bizans imparatorluğunun tarih sahnesinden si-linmesini bir fırsata çevirmeyi başarmıştır. Zira Bizans’ın sükûtuyla  birlikte Bizans kilisesi ve imparatorluğunun tüm fonksiyonlarının Moskova derebeyi ve Rus Ortodoks Kilisesi’ne geçmesi gündeme gelmiştir. Bu algı, Moskova’nın Bizans’ın iki başlı kartal armasını kendi arması olarak kabullenmesi ve III. İvan’ın 1472 yılında Bi-zans’ın son imparatoru Konstantin’in yeğeni Sofia Paleologue ile ev-lenmesiyle daha da kuvvetlenmiştir. Buna ilaveten “Moskova: 3   Ş. Gündüz, Din ve İnanç Sözlüğü  , Vadi Yayınları, Ankara 1998, s. 339.   4   A. Roman, “Saint Volodymyr the Baptizer  ,” http://www.ukrainian-orthodoxy.org/saints/otherSaints/volodymyr.htm   12 Haziran, 2013   5   Makarey, Russkoy Tserkov  , Tom I, İzdanya III, Petersburg 1889, s. 1.   6   K. Acar, Ortaçağ’dan Sovyet Devrimi’ne Rusya  , İstanbul, İletişim Yayınları, 2009, s. 56.   65   M İLEL VE N İHAL   inanç–kültür–mitoloji    Şir Muhammed DUALI   Üçüncü Roma” kavramının geliştirilmesi ve benimsenmesiyle bir-likte Moskova’da yani yeni ‘Konstantinopolis’te çar 7   ve daha sonra da patrik ortaya çıkmıştır 8 . Bizans’ın siyasi yapılanmasını alarak adeta Bizans’ın varisi olma hevesini taşıyan Rus çarları ve kilise, bu vesileyle yeni bir mis-yon üstlenmiş oldular. Bu imparatorluğun yani ebedi krallığın bir ülkeden başka bir ülkeye taşınması ya da bir diğer ifadeyle   Bi-zans’ın düşmesiyle Ortodoks imparatorluğunun Bizans’tan Mos-kova Rusya’sına aktarılmasıdır 9 . Bir imparatorluk anlayışıyla hare-ket eden III. İvan’ın başlattığı genişleme politikasının sonucu 1463’te Rostov, ardından 1471’da Novgorod yeni Rus yönetimine en tegre edilmiştir 10 . Nihayetinde Üçüncü Roma iddiasının benim-senmesi, beraberinde Rus çarlarına eski Bizans toprakları üzerinde hak iddia etme olanağı da sunmuştur. Dolayısıyla daha sonra mey-dana gelen Ortodoks olmayanlarla girilen tüm savaşlarda Orto-doksları korumak amacı bir bahane olarak kullanılacaktır. Moskova Patrikliği’nin Tesisi Bizans’ın tarih sahnesinden silinmesi sadece Rus yöneticiler açısın-dan önemli fırsatlar doğurmamış bu aynı zamanda Rus Ortodoks Kilisesi’nin bağımsızlık elde etmesinin de önünü açmıştır. Nitekim yukarıda kısaca bahsedildiği üzere Rus Ortodoks Kilisesi uzun yıl-lardan beri İstanbul Patrikliğine bağlıydı ve merkezden tayin edilen Grek metropolitlerce yönetilmekteydi. Ancak İstanbul Patrikliğinin gittikçe büyüyen Osmanlı tehlikesine karşı varlığını koruyabilme maksadıyla Vatikan’a karşı tavizler vermesi ve nihayetinde 1439’da “Floransa’da” yapılan anlaşma, Rus Kilisesi’nin önünü açmıştır. Rus Kilisesi’nin yapılan bu anlaşmayı tanımaması haddizatında Rus Ortodoks Kilisesi’yle İstanbul Kilisesi’ni karşı karşıya getirmiştir. Zira söz konusu anlaşmaya göre, Bizans imparatoru, Ortodoks kili-sesiyle Katolikliğin birleşmesine olumlu bakmakta ve Ortodoks ki-lisesi üzerinde Papa’nın üstünlüğünü kabul etmekteydi. Ancak Bi-zans’ın bu teslimiyetçi tutumu, Rus yönetici ve ruhban sınıfınca kınanarak Rus Kilisesi’nin İstanbul Patrikliğine olan bağlılığına son 7  Biza ns İmparatorları Rusya’da çar olarak bilinmekteydi   8   B. A, Uspensky, Tsar i Patriarkh  , Kharizma Vlasti v Rossii, Skola Yazıki Russkoy Kulturı, 1998, s. 12.   9   A. V. Saldatov, Religiovdenye  , İzdatelstvo Lab, y. y. 2003, s. 732.   10   Acar, Ortaçağ’dan Sovyet Devrimi’ne Rusya  , s. 79.   66   M İLEL VE N İHAL   inanç–kültür–mitoloji    Rus Ortodoks K ilises i ’nin Siyasi Tarihi   verildiği deklare edilmiştir. Ardından da 1448 yılında Grek asıllı Moskova metropoliti İsidor görevinden uzaklaştırılarak yerine Rus asıllı İon, (ö.1461) Kiev ve tüm Rusya metropoliti olarak tayin edil-miştir 11 . Aslında Bizans’ta uygulanan kilise kurallarına göre bir ruh- banın metropolitlik derecesine yükselmesi için patriğin onayına ge-reksinim duyulmaktadır. Ancak burada İon’un Rus piskoposlarca metropolitliğe yükseltildiğini görmekteyiz. Başlatılan bu gelenek 1589 yılında Moskova patrikliğinin oluşturulmasına kadar devem edecektir 12 . Nihai olarak Rus Kilisesi’nin atmış olduğu bu adım, onun İstanbul Kilisesinden kopması ve özerklik statüsüne kavuş- m asına fırsat sağlamıştır. Dolayısıyla Rus Kilisesi, İstanbul’u devre dışı bırakarak kendi metropolitlerini tayin etme suretiyle Bizans’a olan bağlılığına son verdiğini deklare etmiş oluyordu 13 . Rus Kilisesi açısından bir diğer önemli gelişme, 1589 yılında ki-lisenin patriklik statüsünü elde etmesi olayıdır. Rus Kilisesi, metro-polit İon zamanında bağımsızlığını elde etmiş olmasına rağmen, Rusya metropolitinin İstanbul Patrikliğine olan bağlılığı bir şekilde devam etmekteydi. Bu durum Rus çarlarını ve Kiliseyi   oldukça ra-hatsız etmiştir. Zira Rusya, Altın Ordu tehlikesinden kurtulup, sı-nırlarını genişleterek güçlü bir devlet haline gelirken İstanbul Pat-rikliği Osmanlı Sultanlarının etkisi altında bulunan bir kilise konumuna düşmüştür 14 . Dolayısıyla her geçen gün güçlenen ve sı-nırlarını genişleten bir devletin Müslümanların kontrolü altında ka-lan İstanbul Kilisesi’ne bağımlı kalması kabul edilemezdi. Ancak İs-tanbul’un fethini müteakiben Rusların, “Moskova: Üçüncü Roma” sloganıyla ortaya çıkması ve İstanbul Kilisesi’nin ekümeniklik sta-tüsünü kaybettiğini dillendirmesi iki kilisenin birbirinden uzaklaş-masına neden olmuştur. Dolayısıyla da Moskova’nın tüm çaba ve talepleri, İstanbul Patrikliği tarafından reddedilmiştir. Böyle bir du-rumda Metropolit İon’un ölümünden sonra yerine geçen metropolit Feodosi (ö. 1475) İstanbul’u devre dışı bırakarak Kudüs Patriğiyle ikili ilişkiler tesis etme yoluna gitmiştir 15 . 11   Uspensky, Tsar i Patriarkh  , s. 233. 12   Uspensky, Tsar i Patriarkh  , s. 47-50.   13   S. Polat, “Din Devlet İlişkileri Bakımından Sovyetler Birliğinde Rus Ortodoks Ki-lisesi” (1917 – 1941),  Akademik Araştırmalar Dergisi  , 2000/6, s. 115.   14   P. V. Znamensky, İstoriya Russkoy Tserkvi, İzdaniya Devyatiy  , İzdatelstvo Krytskoye Patriarşie Podvor, Moskova, 2000, s. 143.   15   Uspensky, Tsar i Patriarkh  , s. 233. 67   M İLEL VE N İHAL   inanç–kültür–mitoloji  
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks
SAVE OUR EARTH

We need your sign to support Project to invent "SMART AND CONTROLLABLE REFLECTIVE BALLOONS" to cover the Sun and Save Our Earth.

More details...

Sign Now!

We are very appreciated for your Prompt Action!

x